خانه / عوامل یهود / مسلمانان صهیونیست / روشنفکران بزرگ در CIA
ارتش سری روشنفکران

روشنفکران بزرگ در CIA

ارتش سری روشنفکران (قسمت چهاردهم)
علوم انسانی؛ الهیات جنگ نرم (7)

در اسناد عملیات PSB به عنوان بزرگترین عملیات جاسوسی قرن بیستم در حوزه‌ی علوم انسانی، از «علوم انسانی» به مثابه‌ی «الهیات جنگ سرد» یاد می‌شود و فیلسوفان و روشنفکران نیز «الهه‌های پاسدارِ» کشتی طلایی لیبرالیسم هستند، (144) اما در ادبیات جاسوسی آن را به «جنگ‌های کثیف» تعبیر می‌کنند و از کارگزارانش به عنوان «افسران عملیات مخفی» نام می‌برند. (145)

بازخوانی تاریخ عملیات PSB، شش فاز به هم پیوسته را نمایان می‌سازد که گرچه تفکیک آن‌ها از یکدیگر دشوار است، اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی سکانس به سکانس در ایران بازسازی گشت. فاز اول این عملیات، «ساخت حلقه‌های روشنفکری» زیر چتر سرویس‌های جاسوسی لیبرال است که یک دهه پیش از تاریخ تاسیس رسمی شورای برنامه‌ریزی روانی در ایالت متحده آغاز گشت؛ یعنی از سال 1942.م (1320 هـش) که سرویس خدمات استراتژیک (OSS) در قامت اولین سازمان متمرکز اطلاعاتی ایالات متحده فعالیتش را آغاز کرد و تا سال 1983.م (1362 هـش) به یک قدرت تئوریک بزرگ بدل گشت.

در طول این 42 سال بزرگترین فلاسفه، جامعه‌شناسان، اقتصاددانان و هنرمندان غرب به خدمت سازمان‌های جاسوسی اروپا و آمریکا درآمدند. سرلشگر ویلیام داناوان، رئیس کل OSS دوست داشت که آن را به حیاط خلوت روشنفکران تبدیل کند و نام همه آن‌ها را در لیست جاسوسان حقوق‌بگیر خود ببیند. (146) برای همین تنها با گذشت 5 سال، سرویس خدمات استراتژیک توانست چهره‌های برجسته‌ای را تحت عنوان «ارتش سری روشنفکران» گردهم آورد. (147) در سال 1320 ارتش سری روشنفکران در OSS شامل سه حلقه فلسفی – سیاسی، هنری و اقتصادی بود.

ما همیشه این پندار را در ذهن داریم که هنرمندان اولین قربانیان نقشه‌های جاسوسی و سیاست‌های حکومتی هستند، اما به روایت آلفرد هیچکاک در فیلم طناب، گاهی میان «قدرت خلاقه‌ی هنرمند» با «قدرت خلاقه‌ی جنایت» رابطه مستقیمی برقرار است. نمونه این «رابطه مستقیم» را می‌توان زیر پوستِ دیگر بازیگران عملیات PSB دید؛ اسطوره‌های هنر مدرن. این نسل گرچه شعار «هنر برای هنر» می‌دادند، اما مانند متفکران لیبرال سرمایه‌داری آثار خود را در چارچوب هدف‌گذاری‌های امنیتی بلوک غرب آفریدند.

از سال 1942 تا امروز، فقط بیش از 20 رمان‌نویس برجسته به استخدام سرویس جاسوسی آمریکا و اینتلیجنس سرویس انگلستان درآمدند و 9 حلقه هنری – ادبی را در کشورهای شوروی، چکسلواکی، رومانی، لهستان، مجارستان، آلمان، آمریکا، انگلستان و فرانسه رهبری کردند. ارنست همینگوی، جان اشتاین‌بک و جان فورد، از معروف‌ترین اعضاء حلقه هنری سرویس خدمات استراتژیک بودند.

ارنست همینگوی

تصویر ارنست همینگوی و جلد کتاب زنگ‌ها برای که به صدا در می‌آیند.

همینگوی (1961 – 1898) در آن هنگام یک «جاسوس دو جانبه» به شمار می‌رفت و یک سال پیش از پیوستن به سرویس، در سال 1941 با اسم رمز آرگو جذب سازمان امنیت شوروی (KGB) گشت؛ (148) یعنی همان زمان که او را با رمان‌ زنگ‌ها برای که به صدا در می‌آیند می‌شناختند.

جان اشتاین‌بک

تصویر جان اشتاین‌بک و جلد چاپ اول کتاب خوشه‌های خشم

جان اشتاین‌بک (1968 – 1902) که از پیشروان مکتب ادبی «سوسیال رئالیسم آمریکایی» و «نویسنده محرومین» لقب گرفته بود، سال 1939 رمان خوشه‌های خشم را منتشر کرد و به همراه جان فورد از هنگام تاسیس OSS به استخدام آن درآمد. (149)

فورد در سال 1940 نسخه سینمایی خوشه‌های خشم را ساخت و دومین جایزه اسکار را به کارنامه‌اش افزود. در سال 1942 با ساختن فیلم مستند نبرد میدوی برای سرویس خدمات استراتژیک توجه سرلشگر ویلیام داناوان را به خود جلب کرد و باز هم با اهداء جایزه اسکار بهترین فیلم مستند از او تقدیر شد. سپس رئیس کل سرویس، بی‌درنگ جان فورد را به سمت مدیر «بخش‌ سینمایی» سازمان اطلاعات نظامی آمریکا برگزید. (150) او رابط OSS با هالیوود شد تا به شناسایی و شکار فیلمسازان برای سرویس جاسوسی‌اش بپردازد. (151) خدماتش چنان ارزشمند بود که سرلشگر داناوان او را در کنار ریچارد هلمز به سمت مشاور ارشد در امور جنگ روانی منصوب کرد. (152) فورد تا پایان عمر در خدمت رسمی CIA ماند (153) و به سبب همین فعالیت‌ها و خصوصاً حمایت از جنگ ویتنام، ریچارد نیکسون چند روز قبل از مرگ جان فورد در سال 1973 مدال آزادی را به او داد.

جان فورد

تصویر جان فورد و پوستر فیلم‌های نبرد میدوی و خوشه‌های خشم

در مرکز حلقه‌ی فلسفی و سیاسی OSS دو چهره برجسته بیش از دیگران به چشم می‌آمدند: یکی آیزایا برلین و دیگری جرج کنان. برلین یک مارکس‌شناسِ برجسته، دیپلمات و جاسوس ارشد اینتلیجنس سرویس انگلستان (MI6) به شمار می‌رفت. (154) او نه تنها در مقام مشاور بلندپایه جرج کنان در طراحی استراتژی عملیات PSB مشارکت کرد، بلکه «نماینده جهان‌بینی فرهنگی CIA» شناخته می‌شد. (155) به برلین لقب «مدافع اشرافی لیبرالیسم» و «روباه فلسفه» را دادند (156) و در زمره حامیان مشرف فلسفه تحلیلی نیز قرار داشت. البته آن هنگام، برلین تنها فلسفه‌دان برجسته CIA و MI6 نبود. استوارت همپشایر، فیلسوف معروف و دوست صمیمی برلین، دسامبر 1997 به جاسوسی برای اینتلیجنس سرویس انگلستان از دهه 1940 اعتراف کرد. (157)

پس از تأسیس آژانس اطلاعات مرکزی ایالات متحده در سال 1948 حلقه «فیلسوفان یهودی» روز به روز بزرگتر می‌شد، چنان‌که هانا آرنت، ریمون آرون، توماس کوهن و دانیل بل نیز به جمع سِر کارل پوپر و سِر آیزایا برلین و هربرت مارکوزه پیوستند. (158) هربرت مارکوزه، جامعه‌شناس یهودی و پدر جنبش «چپ نو» که در کنار تئودور آدورنو و اریش فروم از بنیانگذاران یهودی «مکتب فرانکفورت» و منتقد نظام سرمایه‌داری بود، در سال 1942 به ریاست قسمت «پژوهش‌های مارکسیستی» سرویس خدمات استراتژیک (OSS) رسید. (159)

هربرت مارکوزه

هربرت مارکوزه یهودی ؛ از بنیانگذاران مکتب فرانکفورت

در همین سال پُل سوئیزی، برجسته‌ترین اقتصاددان سوسیالیستِ آمریکایی که به روایت خودش می‌خواست «بنیانی از اندیشه را پایه بگذارد که رقیب اندیشه مارکس باشد» (160) در 32 سالگی به بخش اقتصادی سرویس جاسوسی آمریکا ملحق شد. (161) ابتدا به مدیریت «اداره جاسوسی اقتصادی از انگلستان» و سپس به ریاست «مرکز جاسوسی قاره اروپا» دست یافت. (162) با تاسیس CIA او به این سازمان پیوست. (163) ریمون آرون نیز در سال 1950 عضویت در کادر رهبری عملیات PSB را پذیرفت و به عنوان اولین جامعه‌شناس مشهور فرانسوی، پایش به سرویس جاسوسی ایالات متحده باز شد. (164)

پل سوئیزی

پل سوئیزی که می‌خواست رقیب اندیشه مارکس باشد سر از CIA درآورد!

دانیل بل نویسنده کتاب پایان ایدئولوژی، تنها عضو زنده‌ی حلقه فیلسوفان یهودی (تا سال 2011) و جامعه‌شناس بزرگ قرن بیستم، همواره ستایش رئیس عملیات سرّی سیا را برمی‌انگیخت و سال 1950 نامش به لیست کارگزاران جنگ روانی کاخ سفید راه یافت. (165) او به همراه جرج‌کنان و ریمون آرون در کادر رهبری عملیات PSB حضور داشت و همچنین در ساخت مهم‌ترین حلقه فلسفی – روشنفکری آمریکا در مجله پارتیزان ریویو نقشی فعال ایفاء کرد. (166) همین فعالیت‌ها سبب اهداء 16 عنوان عمدتاً افتخاری از دانشگاه‌های معتبر جهان به بل شد. توماس کوهن، استاد دانشگاه هاروارد و فیلسوف علم که با نگارش کتاب جنجالی و نامدار ساختار انقلاب‌های علمی نقشی بی‌بدیل در ساختارسازی لیبرال برای علوم انسانی ایفا کرد، پس از تاسیس CIA به جمع هم‌کیشان خود پیوست. (167) او را هیجان‌انگیزترین تئوریسین جنگ‌های علم می‌دانند.

دانیل بل

دانیل بل نویسنده کتاب پایان ایدئولوژی

توماس کوهن

توماس کوهن نویسنده کتاب جنجالی ساختار انقلاب‌های علمی

نام 3 فیلسوف بزرگ قرن بیستم نیز در کادر رهبری بزرگترین عملیات جاسوسی تاریخ معاصر به چشم می‌آید: لُرد برتراند راسل، جیمز برنهام و ژاک مارتین. آنان نیز از سال 1948.م به CIA ملحق شدند. راسل، نجیب‌زاده‌ی انگلیسی و مشهورترین فیلسوف ملحد جهان، وقتی در سال 1950 جایزه نوبل ادبیات را گرفت، CIA نیز او را به ریاست افتخاری کنگره آزادی فرهنگی برگزید که در مقام اصلی‌ترین سازمان روشنفکری برای فروپاشی بلوک شرق عمل می‌کرد. (168) راسل تا سال 1952 با نظر شورای برنامه‌ریزی روانی در مقام خود ابقا گشت و سپس برای یک دوره 4 ساله دیگر در سمت خود باقی ماند. (169) وزارت خارجه انگلستان یک بار روی پرونده راسل نوشت: «یکی از موذی‌ترین خُل‌های کشور.» (170)

برتراند راسل

برتراند راسل مشهورترین فیلسوف ملحد جهان

ژاک مارتین در 66 سالگی یک فیلسوف بزرگ اخلاق‌گرا در فرانسه به شمار می‌رفت و با آثاری مانند مدارج معرفت، درآمدی بر مابعدالطبیعه و مبادی فلسفه صاحب اعتبار ویژه‌ای بود. (171) از این رو، ریاست شاخه فرانسوی عملیات کیوکپریا (Qkopera) را برای پیشبرد بخشی از پروژه «جنگ‌های علم» به ژاک مارتین سپردند. (172)

جیمز برنهام، منتقد فلسفه‌ی تاریخ مارکسیستی و صاحب نظریه «انقلاب مدیریتی» یکی از جنجال‌برانگیزترین جامعه‌شناسان سازمان بود که اساساً خطوط استراتژیک عملیات PSB برپایه‌ی آراء او شکل گرفت. (173) او از آغاز عصر تکنوکرات‌ها و حاکمیت طبقه‌ی مدیران فن‌سالار سخن می‌گفت و مانند آیزایا برلین و جرج کنان از سیاست استخدام «روشنفکران چپ غیرکمونیست برای مبارزه‌ی ضد کمونیستی» در سیا حمایت می‌کرد. (174)

با پیروی از همین سیاست حلقه «فیلسوفان اصلاح طلب در مارکسیسم» زیر چتر تئوری‌های یهودیان نامداری چون سیدنی هوک، جورج لوکاچ، هربرت مارکوزه، لشک کولاکوفسکی و… شکل گرفت که گرچه به ظاهر از منتقدان سرمایه‌داری بودند، اما همگی وابستگی‌های امنیتی آشکاری به سرویس‌های جاسوسی لیبرال داشتند و از کارگزاران عملیات PSB به شمار می‌آمدند. آنان می‌کوشیدند تا با صورتبندی فلسفه‌ی سوسیال دموکراسی، یک «مکتب رقیب» در دل ایدئولوژی کمونیسم بسازند؛ فلسفه‌ای که به «چپ آمریکایی» معروف شد.

سیدنی هوک، متولد دسامبر1902 در نیویورک، از اولین فیلسوفان یهودی مارکسیست و چریکی پشیمان بود که با تشویق جان دیویی به سازمان سیا پیوست. (175) البته او از نیمه دهه 1930 اطلاعات رفقای هم‌حزبی‌اش را به آژانس FBI رد می‌کرد. (176) پایان دهه 1940 با برپایی سمینارهایی در نقد مارکسیسم، همکاری خود را با خانه آزادی (فریدوم هاوس) آغاز کرد (177) و همان سیاستی را پیش گرفت که دونالد جیمسون، افسر کارکشته‌ی جنگ روانی CIA می‌خواست، یعنی جلوگیری از نفوذ ایدئولوژیک کمونیسم در جهان غرب. هوک سرانجام در سال 1949 پروژه‌ای کلیدی را برای سازمان سیا طراحی کرد و در آن نوشت: «به من صد میلیون دلار و هزار انسان مصمم بدهید، تضمین می‌کنم چنان موجی از ناآرامی‌های دموکراتیک در میان توده‌ها، بلکه حتی در میان سربازان امپراتوری استالین ایجاد کنم که برای مدتی طولانی تمامی دغدغه‌ وی به مسائل داخلی معطوف شود.» (178) طرح او تصویب شد و سرانجام در جمع رهبران بزرگترین عملیات جاسوسی قرن جای گرفت.

جورج لوکاچ که در غرب به «مارکسیستی با گرایش‌های انسان‌دوستانه» و از فلاسفه موثر بر مکتب فرانکفورت شهرت دارد، در جمع سران شورش مجارستان (قیام بوداپست) در سال 1956 جای گرفت (179) و جرقه حرکتی را زد که تحلیلگران CIA رسماً آن را سرچشمه‌ی کودتاهای مخملی در اروپای شرقی دانسته‌اند. (180) او سال 1885 در خانواده یک بانکدار یهودی متولد شد. پیش از پیوستن به مارکسیسم در حلقه فکری هایدلبرگ که ماکس وبر از سال 1906 گرد خود آورد، شرکت داشت. تحت تأثیر همان آموزه‌ها هم کتاب نظریه رمان را نوشت، اما ناگهان از سال 1918 به حزب کمونیست گروید و چهره اصلی این مشرب فکری در جهان شد. با این حال زلزله‌ای که اردوگاه سرمایه‌داری از دهه 1950 برای شکاف در میان فیلسوفان چپ‌گرا به راه انداخت، لوکاچ را در هم شکست، همان‌طور که یک دهه بعدتر نیز دیگر هم‌کیش و هم‌مشربش، لشک کولاکوفسکی را دگرگون ساخت. لیبرال‌ها از او هم مانند لوکاچ چهره‌ی «فیلسوفی آزاداندیش، مداراجو و معنوی» را ساختند. (181)

کولاکوفسکی 42 سال از لوکاچ کوچک‌تر بود و از سال1953 به مدت 15 سال بر کرسی استادی «فلسفه تاریخ» در دانشگاه ورشو می‌نشست. بعد از لوکاچ از سخنگویان اصلی مارکسیسم – لنینیسم به شمار می‌رفت و عنوان «فیلسوف متعهد» را از سوی رفقای روس خود گرفت. (182) با این همه، نیمه دهه 1960 با گذراندن یک بورس مطالعاتی یک ساله در هلند، تحت تأثیر افکار باروخ اسپینوزا (فیلسوفی که هلندی‌ها او را یهودی ملحد خواندند) از مشرب فکری‌اش دست شست و پیوندهای استواری با اردوگاه سرمایه‌داری پیدا کرد. (183) در سال 1968 پروژه جرج کنان، آیزایا برلین و جیمز برنهام برای دوقطبی‌سازی درون جامعه کمونیستی به نقطه حساسی رسید و به قول آدام میچنیک «زمانی آمد که کمونیست‌ها علیه کمونیست‌ها می‌جنگیدند.» (184) در همین زمان، کولاکوفسکی با نگارش جلد اول کتاب جریان‌های اصلی در مارکسیسم و اعلام تغییر موضع ایدئولوژیک و سیاسی‌اش، گرایش «سوسیال دموکراسی» (چپ آمریکایی) را برگزید و به خاطر مشارکت در کودتای ناکام آمریکایی در لهستان، ابتدا به کانادا و فرانسه، سپس به انگلستان و آمریکا گریخت. (185) سرانجام به دانشگاه ییل رفت، به مرکز تربیت نظریه‌پردازان و جاسوسان CIA. گویی سرنوشت محتوم بیشتر فلاسفه یهودی این چنین بود که پس از دگرگونی فکری‌شان سر از آمریکا درآوردند: مثل هانا آرنت، هربرت مارکوزه، تئودور آدورنو، اریش فروم.
ادامه دارد…

قسمت قبلی این مقاله ؛ قسمت بعدی این مقاله

پی‌نوشت‌ها:
144. جنگ سرد فرهنگی، ص 455.
145. حیله‌های کثیف، ص 228.
146. Richard Harris Smith. OSS: The Secret History of America’s First Central Intelligence Agency. Berkeley, University Of California Press, 1972.
147. Ibid.
148. Ibid.
149. Ibid.
150. Ibid.
151. Ibid.
152. Ibid.
153. سند عضویت جان فورد در سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا را وب‌سایت رسمی CIA منتشر کرده است. نک:
– “A Look Back…. John Ford: War Movies”. Central Intelligence Agency Website:
https://www.cia.gov/news-information/featured-story-archive/john-ford.html
154. برای مطالعه اسناد و شواهد همکاری سِرآیزایا برلین با M16 و CIA، نک:
الف) ویتاکر، بن. موسسات: تحلیلی درباره نوع‌دوستی و جامعه. لندن: آیرمتوئن، 1974.
ب) هیچنز، کریستوفر. «مرگ یا خویشتن‌داری؟». ژورنال بازبینی کتاب لندن، 26 نوامبر 1998.
155. A) Williams, Hywel. “An English liberal stooge”. The Guardian, 14 April 2004.
B) “Isaiah Berlin: The free thinker”. The Independent, 28 May 2009.
156. آیزایا برلین مقاله‌ی «خارپشت و روباه» را در کتاب متفکران روس با یک شعر کوتاه آغاز می‌کند: «روباه بسیار می‌داند، اما خارپشت یک چیز بزرگ می‌داند.» سپس بر مبنای این شعر به تقسیم متفکران، نویسندگان و افراد بشر می‌پردازد و می‌نویسد روباهان «هدف‌های فراوانی را دنبال می‌کنند که غالباً با یکدیگر مربوط نیستند یا حتی با هم تناقض دارند. این دسته در زندگی و اندیشه میل به پراکندگی دارند تا تراکم و بر سطوح مختلف حرکت می‌کنند.» بسیاری براساس همین توصیفِ برلین، او را «روباه فلسفه» خوانده‌اند. نک:
– برلین، آیزایا. متفکران روس. ترجمه‌ی نجف دریابندری. تهران: انتشارات خوارزمی، 1361، صص 46 – 45.
157. جنگ سرد فرهنگی، ص 24.
158. برای مطالعه همکاری سِرکارل پوپر، سِرآیزایا برلین، هانا آرنت، ریمون آرون، توماس کوهن و دانیل بل با CIA به افشاگری جنجالی پرفسور پل بوهان، استاد «تاریخ جنبشهای رادیکال» در دانشگاه براون در ژورنال تیکون (می و ژوئن 2000.م) مراجعه کنید. تیکون یک نشریه روشنفکری یهودی است که در ایالات متحده آمریکا چاپ می‌شود. بوهل به نقش فائقه روشنفکران یهودی در جنگ سرد فرهنگی سیا و حلقه «روشنفکران نیویورک» می‌پردازد.
نک:
-بوهل، پل. «سیا و لیبرال‌های یهودی». ژورنال تیکون (چاپ آمریکا). می و ژوئن 2000. صص 185 – 170.
همچنین برای مطالعه اسناد عضویت این متفکران یهودی در کادر رهبری کنگره آزادی فرهنگی و عملیات Psb، نگاه کنید به رساله مایکل وارنر، تاریخدان رسمی آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا و عضو کادر تاریخی CIA در:
-مایکل وارنر. ریشه‌‌های کنگره آزادی فرهنگی: مطالعات درباره اقدامات جاسوسی. شناسه جلد 38/5، تابستان 195 .
159. الف) براون، استوارت و دایان کالینسون و رابرت ویلکینسون. صد فیلسوف قرن بیستم. ترجمه عبدالرضا سالاربهزادی. چاپ سوم. تهران: انتشارات ققنوس، 1386، صص 307 – 306.
ب) «سپنتا، نیلوفری در لجن‌زار یا مرتدی دنبل‌دار؟». پیام زن، نوامبر 2007، شماره 67.
160. Richard Harris Smith. OSS: The Secret History of America’s First Central Intelligence Agency, Pp 215 – 220.
161, Ibid.
162. Bellamy Foster, John. “On the Laws of Capitalism”. Monthly Review, 1 May 2011.
163. Bellamy Foster, John. “The Commitment of an Intellectual: Paul M. Sweezy (1910 – 2004)”. Monthly Review, 24 February 2004.
164. برای مطالعه سند همکاری ریمون آرون با CIA و کنگره آزادی فرهنگی، نک:
A) David N. Gibbs. Academics and Spies: The Silence That Roars. Los Angeles Times, Sunday, January 28, 2001.
B) Peter Coleman. The Liberal Conspiracy: The Congress for Cultural Freedom and the Struggled for the Mind of Postwar Europe, Pp 178 – 184.
C) Saunders, Frances. The Cultural Cold war: The CIA and the World of Arts and Letters. London: The New Press, 2000, Pp 90 – 125.
D) Boneau, Denis. “When the CIA financed European Intellectuals”. Voltaire Network, 27 November 2003. Ref:
http://www.voltairenet.org/When-the-CIA-financed-European
165. بوهل، پل. «سیا و لیبرال‌های یهودی». ژورنال تیکون (چاپ آمریکا). می و ژوئن 2000. صص 185 – 170.
166. پیشین.
167. بوهل، پل. «سیا و لیبرال‌های یهودی»، ص 177.
168. A) Baldwin, Paul. “Bertrand Russell aide wins libel damages”. The Guardian, 10 November 1999.
B) Saunders, Frances. The Cultural Cold War: The CIA and the World of Arts and Letters, p 373.
169. Ibid.
170. برای مطالعه این اظهارنظر معاون دائمی وزارت خارجه انگلیسی و دیگر اسناد درباره برتراند راسل، نک:
– Barry Feinberg & Ronald Kasrils. Bertrand Russell’s America: His Transatlantic Travels and Writing. Vol. i. London: 1973.
171. Saunders, Frances. The Cultural Cold War: The CIA and the World of Arts and Letters, P 153.
172. Ibid.
173. Ibid, Pp 146 – 147.
174. Ibid.
175. Ibid, p 182.
176. Ibid.
177. Ibid, p 90.
178. Peter Coleman. The Liberal Conspiracy: The Congress for Cultural Freedom and the Struggle for the Mind of Postwar Europe, p 188.
179. Wikipedia contributors. “György Lukács.” Wikipedia, The Free Encyclopedia. 25 Jan. 2012. Web. 29 Jan. 2012.
180. طاهری، علیرضا، «بهار پراگ؛ سرچشمه انقلاب مخملی». رادیو فردا، 27 دی 1385، از:
http://www.radiofarda.com/content/feature/371689.html
181. “György Lukács.” Wikipedia, The Free Encyclopedia. 25 Jan. 2012.
182. «کولاکوفسکی، فیلسوف لهستانی درگذشت». بی‌بی‌سی فارسی، 27 تیر 1388، از:
http://bbc.co.uk/persian/world/2009/07/090719-mm-Kolakowski-marxism.shtml
183. پیشین.
184. Adam Michnik. In Search of Lost Meaning: The New Eastern Europe. London: University of California Press, 2011, Pp 205.
185. Wikipedia contributors. “Leszek Kolakowski.” Wikipedia, The Free Encyclopedia. 20 Jan. 2012. Web. 29 Jan. 2012.
منبع: پیام فضلی‌نژاد ، ارتش سری روشنفکران ، تهران: شرکت انتشارات کیهان.

…..

تنها با یک کلیک به کانال تلگرام اندیشکده مطالعات یهود بپیوندیم:

تلگرام اندیشکده مطالعات یهود

همچنین ببینید

دولت سازندگی و طبقه متوسط جدید

دولت سازندگی و طبقه متوسط جدید

کنت پولاک لیستی از سیاست‌های دولت سازندگی را برای نزدیکی به ایالات متحده آمریکا ارائه می‌دهد؛ لیستی که هاشمی رفسنجانی هیچ‌گاه در مقام انکار آن برنیامد!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پنج − چهار =