آیا ابن ملجم یهودی بود؟

عَبدالرّحمن بن عمرو بن مُلْجَم مُرادی معروف به ابن ملجم مرادی از خوارج نهروان و قاتل امام علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام، امام اول شیعیان، است.

از تاریخ ولادت ابن ملجم خبری گزارش نشده، اما گفته‌اند وی، جاهلیت را درک کرده است. [۱] ابن سعد نسب او را از اعراب حِمیری و از قبیله‌ی مراد معرفی می‌کند که با بنی‌جبله از قبیله کنده هم پیمان بودند. [۲] برخی نیز او را از قبیله تجوب، یکی از قبایل حمیری و هم‌پیمان قبیله مراد خوانده‌اند [۳] و بلاذری تجوب را جدّ ابن ملجم دانسته است. [۴]

زمانی که یمنی‌ها برای بیعت با امیرالمؤمنین علیه‌السلام به خدمت ایشان رفتند، هر کسی یک بار با آن حضرت بیعت می‌کرد. اما وقتی نوبت به ابن ملجم رسید، آن حضرت سه بار از ابن ملجم بیعت گرفتند. به این معنا که یک بار ابن ملجم با آن حضرت بیعت کرد، وقتی داشت از آن حضرت دور می‌شد امام علیه‌السلام به او فرمودند که بیا و بار دیگر بیعت کن. دوباره ابن ملجم با امام بیعت کرد و باز هم امام برای بار سوم از او بیعت گرفتند.

ابن ملجم از این رفتار حضرت علی علیه‌السلام تعجب کرد و پرسید که چرا از دیگران یک بار و از من سه بار بیعت گرفتید؟ امام در جواب او شعری خواندند با این مضمون که: «من زندگی او را می‌خواهم اما او اراده‌ی کشتن من را دارد»، و فرمودند: «ای ابن ملجم برو که به خداوند سوگند گمان ندارم به آنچه گفتی وفا کنی.» درواقع امام با این جمله به او این پیام را رساندند که بر بیعت خود استوار باقی نخواهد ماند و بیعت‌شکنی خواهد کرد. [۵]

ابن ملجم مرادی از ۹ نفری بود که در جنگ نهروان جان سالم به در برد و به مکه آمد و در جلسه‌ای با گروهی از تروریست‌ها نقشه‌ی قتل امام علی (ع)، معاویه و عمرو بن عاص را کشیدند و در کنار خانه خدا هم‌قسم شدند که به پیمان خود وفادار باشند. او مسئولیت ترور امام علی (ع) را به عهده گرفت و به کوفه آمد و با همکاری چند تن از خوارج کوفه، چون اشعث بن قیس، وردان بن مجالد و… در سحرگاه نوزدهم رمضان سال چهلم هجری در محراب مسجد کوفه، حضرت را با شمشیری زهرآگین زخمی کرد که بر اثر آن امام به شهادت رسید. [۶]

بررسی تاریخ نشان می‌دهد که ابن ملجم مرادی در سرپرستی زنی یهودی قرار داشت. [۷]

روایت دیگری، قاتل امام علی (ع) را «ولد الزنا» اعلام می‌کند. [۸]

در برخی گزارش‌ها؛ از ابن ملجم با عنوان «ابن الیهودیه» (فرزند یهودی) و «شبه الیهود» (شبیه یهودیان) یاد شده است:

۱. امام علی (ع) بلافاصله بعد از ضربت خوردن فرمودند که این ملعونِ یهودی‌زاده مرا کُشت‏: «قَتَلَنِی‏ ابْنُ مُلْجَمٍ قَتَلَنِی اللَّعِینُ ابْنُ‏ الْیَهُودِیَّهِ»؛ [۹] مرا ابن ملجم کشت؛ مرا ملعونی که فرزند زن یهودی ‌بود کشت.

۲. امام علی (ع) در جواب سؤال امام حسن (ع) که پرسید چه کسی اقدام به کشتن شما کرد؟، فرمودند: «قَتَلَنِی ابْنُ الْیَهُودِیَّهِ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُلْجَمٍ‏ الْمُرَادِی‏» ابن ملجم که فرزند زنی یهودی است اقدام به کشتن من کرد. [۱۰]

۳. در روایتی چنین نقل شده است که؛ وقتی ابن ملجم در ملاقاتی با امام علی (ع) خود را معرفی کرد، امام فرمودند: «رسول خدا (ص) به من خبر داد که قاتل من فردی شبیه یهود است و او (ابن ملجم) یهودی است». [11]

پی‌نوشت‌ها:
[۱] ابن حجر، احمد بن علی، الإصابه الی تمییز الصحابه، بیروت، دار الکتاب العلمیه، چاپ اول، ۱۴۱۵ق، ج۵، ص۸۵.
[۲] ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت، دار صادر، چاپ اول، ۱۹۶۸م، ج۳، ص۳۵.
[۳] بغدادی، محمدبن حبیب، أسماء المغتالین من الأشراف فی الجاهلیه و الإسلام، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ اول، ۱۴۲۲ق، ص۱۱۹.
[۴] بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الأشراف، بیروت، مؤسسه الأعلمی، ۱۳۹۴ق، ص۵۰۷.
[۵] مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1403ق، ج42، ص261.
[۶] الارشاد، همان، ج1، ص11-۱۲. یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ترجمه آیتی، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ نهم، 1382ش، ج2، ص138.
[۷] مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1403ق، ج42، ص262.
[۸] ر.ک: مجلسى، محمد باقر‏، بحار الأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏، چاپ دوم، بیروت‏، 1403ق، ج27، ص240 :
عن أبی جعفر (ع) قال : إنّ عاقر ناقه صالح کان أزرق ابن بغی، و إنّ قاتل علی صلوات الله علیه ابن بغی، و کانت مراد تقول: ما نعرف له فینا أباً و لا نسباً، وإنّ قاتل الحسین بن علی صلوات الله علیه ابن بغی و إنّه لم یقتل الانبیاء ولا أولاد الانبیاء إلا أولاد البغایا.
[۹] مجلسی، محمدباقر، همان، ج‏۴۲، ص281.
[۱۰] مجلسی، محمدباقر، همان، ج42، ص283-۲۸۴.
[۱۱] ابن عساکر، علی بن الحسن، تاریخ مدینه دمشق، بیروت، دار الفکر للطباعه والنشر والتوزیع، چاپ اول، 1415ق. ج42، ص554 :
عرض [على] علی الخیل، فمرّ علیه ابن ملجم، فسأله عن اسمه، أو قال: [عن] نسبه ـ فانتهى إلى غیر أبیه. فقال له: کذبت. حتى انتسب إلى أبیه، فقال: “صدقت. أما إن رسول الله (ص) حدثنی: أن قاتلی شبه الیهود! هو یهودی، فامضه”.

…..

اندیشکده مطالعات یهود در پیام‌رسان‌ها:

… … …