آشنایی با روزهای هفته در زبان عبری و فرهنگ یهودی

هفته‌ی یهودی از روز یکشنبه شروع می‌شود و با روز شنبه که روز شبات (استراحت) است، به پایان می‌رسد. / روزهای هفته

اسامی و معانی روزهای هفته و زمان شروع و پایان آن‌ها به ترتیب زیر است:

۱. יום ראשון (یوم ریشون – Yom Rishon): روز اول – یکشنبه – از غروب آفتاب شنبه تا غروب آفتاب یکشنبه
2. יום שני (یوم شنی [ثانی] – Yom Sheni): روز دوم – دوشنبه – از غروب آفتاب یکشنبه تا غروب آفتاب دوشنبه
3. יום שלישי (یوم شلیشی [ثلثاء] – Yom Shlishi): روز سوم – سه‌شنبه – از غروب آفتاب دوشنبه تا غروب آفتاب سه‌شنبه
4. יום רביעי (یوم رویعی – ربیعی [اربعاء] – Yom Revi’i): روز چهارم – چهارشنبه – از غروب آفتاب سه‌شنبه تا غروب آفتاب چهارشنبه
5. יום חמישי (یوم خمیشی [خمیس] – Yom Chamishi): روز پنجم – پنج‌شنبه – از غروب آفتاب چهارشنبه تا غروب آفتاب پنج‌شنبه
6. יום שישי (یوم شیشی – Yom Shishi): روز ششم – جمعه – از غروب آفتاب پنج‌شنبه تا غروب آفتاب جمعه
7. יום שבת (یوم شبات [سبت] – Shabbat): روز استراحت (به معنای توقف یا سکون) – شنبه – از غروب آفتاب جمعه تا غروب آفتاب شنبه

««« یکشنبه »»»

در «کتاب پیدایش» نوشته شده است که در این روز آفرینش جهان آغاز شد. این روز «روز یکم» نامیده می‌شود و در آن «نور و تاریکی، روز و شب از هم جدا شدند»:

«در ابتدا، خدا آسمان‌ها و زمین را آفرید. و زمین تهی و بی‌شکل بود و تاریکی بر روی ژرفا؛ و روح خدا بر روی آب‌ها در حرکت بود. و خدا گفت: “نور باشد” و نور شد. و خدا نور را دید که نیکوست؛ و خدا نور را از تاریکی جدا کرد. و خدا نور را روز نامید و تاریکی را شب خواند؛ و شب شد و صبح شد، روز یکم.»
کتاب پیدایش، فصل ۱، آیات ۱ تا ۵

آداب و رسوم

در تقویم‌های سامری و قَرائی، عید هفته‌ها (شاووعوت) همیشه در روز یکشنبه برگزار می‌شود. همچنین در تقویم طومارهای قمران، این عید همراه با دیگر جشن‌های نوبرانه در روز یکشنبه قرار دارد.

««« دوشنبه »»»

روز دوشنبه، روزی است که بر اساس داستان آفرینش جهان در «تنخ» (کتاب مقدس عبری)، «آسمان‌ها آفریده شدند»:

«و خدا گفت: “فلکی در میان آب‌ها باشد و آب‌ها را از آب‌ها جدا کند.” پس خدا فلک را ساخت و آب‌های زیر فلک را از آب‌های بالای فلک جدا کرد؛ و چنین شد. و خدا فلک را آسمان نامید؛ و شب شد و صبح شد، روز دوم.»
کتاب پیدایش، فصل ۱، آیات ۶ تا ۸

آداب و رسوم

در نماز صبح روز دوشنبه، مرسوم است که از تورات (بخش مربوطه از پاراشای هفته) خوانده شود و همچنین دعاهای اضافی مانند «تحنون» (مناجات) گفته می‌شود، همان‌طور که در روز پنج‌شنبه نیز این رسم وجود دارد.

در سرزمین‌های اشغالی موسوم به اسرائیل

در هفته‌ی کاری کنست (پارلمان اسرائیل)، معمولاً رأی‌گیری درباره‌ی پیشنهادهای عدم اعتماد به دولت در روز دوشنبه انجام می‌گیرد.

««« سه‌شنبه »»»

نام این روز در زبان عبری برای اولین بار در داستان آفرینش جهان در «تنخ» (کتاب مقدس عبری) به عنوان «روزی که خشکی و دریاها و همچنین گیاهان آفریده شدند»، ذکر شده است:

«و خدا گفت: آب‌های زیر آسمان در یک جا جمع شوند و خشکی پدیدار گردد؛ و چنین شد. و خدا خشکی را زمین نامید و مجموعه آب‌ها را دریاها خواند؛ و خدا دید که نیکوست. سپس خدا گفت: زمین سبزه‌ها برویاند، گیاهانی که بذر می‌دهند و درختان میوه‌ای که هر کدام به گونه خود میوه می‌آورند و تخمشان در خودشان بر زمین است؛ و چنین شد. زمین سبزه‌ها را رویانید، گیاهان بذر‌ده به گونه‌های خود و درختان میوه‌دار که هر کدام تخم خود را در خود دارند، به گونه‌های خود؛ و خدا دید که نیکوست. و شب شد و صبح شد، روز سوم.»
کتاب پیدایش، فصل ۱، آیات ۹-۱۳

آداب و رسوم

در فصل اول «کتاب پیدایش» درباره‌ی هر یک از روزهای آفرینش گفته شده “که نیکوست“، به جز روز دوم که کار آفرینش تا روز سوم تکمیل نشده بود. در روز سوم دو بار گفته شده که نیکوست – یک بار درباره‌ی کار آسمان و زمین و بار دیگر درباره‌ی جهان گیاهان. به همین دلیل در سنّت یهودی این روز را “دو بار نیکو” می‌نامند و آن را روزی با شگون ویژه می‌دانند، از این رو مناسب برای برگزاری مراسم ازدواج محسوب می‌شود.

در تقویم طومارهای قمران، چهار روز «آسیب‌دیده» اضافی که در پایان هر دوره قرار می‌گیرند، همیشه در روز سه‌شنبه واقع می‌شوند.

در تقویم عبری، شمع اول حنوکا می‌تواند در هر روزی به جز سه‌شنبه قرار گیرد.

در برخی مسائل فقهی، روزهای هفته تا سه‌شنبه به شنبه قبل مربوط می‌شوند.

در سرزمین‌های اشغالی موسوم به اسرائیل

بر اساس قانون کنست:

«انتخابات کنست در روز سه‌شنبه سوم ماه حشوان سالی که دوره‌ی کنست قبلی به پایان می‌رسد برگزار خواهد شد، مگر این‌که سال قبل از آن سال کبیسه باشد که در این صورت انتخابات در سه‌شنبه اول همان ماه برگزار می‌شود.»

حتی زمانی که کنست انتخابات را جلو می‌اندازد، مرسوم است که آن را در روز سه‌شنبه تعیین کنند. برخی این امر را ناشی از تمایل به دور نگه‌داشتن آماده‌سازی‌های انتخاباتی و کارهای پس از آن از روز شنبه (شبات) می‌دانند. این با توجه به این واقعیت است که آماده‌سازی‌های انتخابات و شمارش آرا باید بدون وقفه انجام شود تا از امکان تقلب جلوگیری شود. این تعیین را همچنین می‌توان به سنّت یهودی نسبت داد که این روز را دارای شگون ویژه می‌داند.

««« چهارشنبه »»»

نام این روز برای اولین بار در داستان آفرینش جهان در «تنخ» (کتاب مقدس عبری) به عنوان «روزی که خورشید و ماه آفریده شدند»، ذکر شده است:

«و خدا گفت: نورافشان‌هایی در فلک آسمان باشند تا روز را از شب جدا کنند و برای نشانه‌ها و زمان‌ها و روزها و سال‌ها باشند. و نورافشان‌هایی در فلک آسمان باشند تا بر زمین بتابند؛ و چنین شد. پس خدا دو نورافشان بزرگ ساخت: نورافشان بزرگ‌تر برای سلطنت روز و نورافشان کوچک‌تر برای سلطنت شب و ستارگان را نیز. و خدا آن‌ها را در فلک آسمان قرار داد تا بر زمین بتابند و بر روز و شب حکومت کنند و نور را از تاریکی جدا نمایند؛ و خدا دید که نیکوست. و شب شد و صبح شد، روز چهارم.»
کتاب پیدایش، فصل ۱، آیات ۱۴-۱۹

به همین دلیل، آغاز سال جدید و چهار فصل در تقویم طومارهای قمران همیشه در روز چهارشنبه است.

آداب و رسوم

روز چهارشنبه در میشنا (رساله کتوبوت، فصل ۱، بخش ۱) نیز ذکر شده که مراسم ازدواج باکره‌ها را باید در روز چهارشنبه برگزار کرد. این حکم امروزه رعایت نمی‌شود. به همین ترتیب، در طالع‌بینی (و در برخی قسمت‌های کتاب مقدس) خورشید به داماد و پدر تشبیه شده و ماه به عروس و مادر.

در برخی مسائل فقهی، روزهای هفته از چهارشنبه به بعد به شنبه آینده مربوط می‌شوند.

««« پنج‌شنبه »»»

نام این روز برای نخستین بار در داستان آفرینش جهان در «تنخ» (کتاب مقدس عبری) به عنوان «روز آفرینش موجودات آبزی و پرندگان» ذکر شده است:

«و خدا گفت: آب‌ها از جانوران زنده فراوان شوند و پرندگان بر فراز زمین در مقابل فلک آسمان پرواز کنند. پس خدا هیولاهای بزرگ دریایی و همه جانداران خزنده‌ای را که آب‌ها از آنها پر شدند، به گونه‌هایشان آفرید، و همه پرندگان بالدار را به گونه‌هایش؛ و خدا دید که نیکوست. و خدا آنها را برکت داد و گفت: بارور و زیاد شوید و آب‌های دریاها را پر کنید و پرندگان در زمین فراوان شوند. و شب شد و صبح شد، روز پنجم.»
کتاب پیدایش، فصل ۱، آیات ۲۰-۲

آداب و رسوم

در نماز صبح روز پنج‌شنبه مرسوم است بخشی از تورات (پاراشای هفته) خوانده شود.

میشنا (قوانین شفاهی یهود) ذکر می‌کند که مراسم ازدواج با زنان بیوه باید در روز پنج‌شنبه برگزار شود، هرچند این قانون امروزه رعایت نمی‌شود.

در سرزمین‌های اشغالی موسوم به اسرائیل

در بسیاری از محیط‌های کاری اسرائیل، پنج‌شنبه به عنوان آخرین روز کاری هفته در نظر گرفته می‌شود (به استثنای مشاغلی مانند بانک‌ها، سوپرمارکت‌ها، مغازه‌ها و رستوران‌ها که روز جمعه نیز فعال هستند). تا دهه ۱۹۹۰، هفته کاری در اسرائیل شش روزه بود و در روز جمعه به پایان می‌رسید، اما این روند با انتقال به هفته کاری کوتاه‌تر تغییر کرد.

««« جمعه »»»

نام این روز برای نخستین بار در داستان آفرینش جهان در «کتاب پیدایش» به عنوان «روز آفرینش حیوانات خشکی و انسان» ذکر شده است:

«و خدا گفت: زمین جانداران را به گونه‌های خود بیرون آورد، چهارپایان و خزندگان و درندگان زمین را به گونه‌های خود؛ و چنین شد. پس خدا درندگان زمین را به گونه‌های خود و چهارپایان را به گونه‌های خود و همه خزندگان خاک را به گونه‌های خود ساخت؛ و خدا دید که نیکوست. سپس خدا گفت: انسان را به صورت و شباهت خود بسازیم تا بر ماهیان دریا و پرندگان آسمان و چهارپایان و تمام زمین و همه خزندگانی که بر زمین می‌خزند حکومت کند. پس خدا انسان را به صورت خود آفرید، او را به صورت خدا آفرید؛ مرد و زن آنها را آفرید… و خدا همه آنچه ساخته بود دید و اینک بسیار نیکو بود؛ و شب شد و صبح شد، روز ششم.»
کتاب پیدایش، فصل ۱، آیات ۲۴-۳

آداب و رسوم

در فقه یهودی، روز جمعه به آماده‌سازی‌های فراوان برای استقبال از شنبه (شبات) اختصاص دارد که کمی قبل از غروب آفتاب جمعه آغاز می‌شود.

در تقویم موجود در طومارهای قمران (مکتوبات باستانی یهودی کشف شده در غارهای نزدیک دریای مرده)، روز یوم کیپور (بزرگترین روز توبه و روزه در یهودیت) همیشه در روز جمعه قرار داده می‌شد. این ترتیب به این دلیل بود که اصل «شبات شباتون» (استراحت مطلق و دوچندان که در تورات توصیه شده) محقّق شود – یعنی در واقع یک روز سبت (شنبه) معمولی بلافاصله با یک روز سبت اضافه‌تر (یوم کیپور در جمعه) همراه می‌شد.

در سرزمین‌های اشغالی موسوم به اسرائیل

در بسیاری از محیط‌های کاری که پنج روز در هفته کار می‌کنند، جمعه روز استراحت است (علاوه بر شنبه). در محیط‌هایی که شش روز کار می‌کنند، جمعه روز کاری کوتاه‌تری است.

در جوامع عربی اسرائیل، جمعه روز تعطیل رسمی است.

روند تعطیلی جمعه از دهه ۱۹۷۰ آغاز شد و در دهه ۱۹۹۰ با تصویب قانون هفته کاری کوتاه‌تر در بخش خصوصی رسمیت یافت.

ویژگی‌های خاص جمعه در سرزمین‌های اشغالی موسوم به اسرائیل

نانوایی‌ها و سوپرمارکت‌ها با ازدحام مشتریان برای خرید نان شبات مواجه می‌شوند.

بسیاری از رستوران‌ها به ویژه رستوران‌های کارگری، غذاهای آماده برای شبات ارائه می‌کنند.

روزنامه‌های اصلی مانند «یدیعوت اخرونوت»، «معاریو»، «هاآرتص» و «اسرائیل هیوم» با شماره‌های حجیم‌تر و همراه با ضمیمه‌های ویژه منتشر می‌شوند.

برنامه‌های تلویزیونی ویژه جمعه شامل اخبار مفصل و برنامه‌های سرگرمی است.

اعلامیه استقلال اسرائیل در بعدازظهر جمعه ۱۴ مه ۱۹۴۸ (چند ساعت قبل از پایان رسمی قیمومیت بریتانیا) به دلیل نزدیکی به شروع شبات انجام شد.

««« شنبه »»»

در زبان عبری، نام تمام روزهای هفته بر اساس شماره‌ی ترتیب آن‌هاست (یکشنبه، دوشنبه و…). اما استثناء روز هفتم است که به جای «هفتمین روز»، «شبات» نامیده می‌شود. بر اساس تورات، در این روز آفرینش جهان به پایان رسید و خداوند از تمام کارهایش دست کشید، و از همین رو این روز «شبات» (به معنای توقف و استراحت) نام گرفت. بر همین اساس، در یهودیت این روز به عنوان «روز استراحت هفتگی» در نظر گرفته می‌شود.

«پس آسمان‌ها و زمین با همه موجوداتشان کامل شدند. و خدا در روز هفتم از کارهایش که انجام داده بود فارغ شد، و در روز هفتم از همه کارهایش که کرده بود دست کشید. و خدا روز هفتم را برکت داد و آن را مقدس ساخت، زیرا در آن از همه کارهای آفرینش که انجام داده بود، دست کشیده بود.»
کتاب پیدایش، فصل ۲، آیات ۱-۳

آداب و رسوم

در تقویم طومارهای قمران (مستندات تاریخی یهودی)، هیچ یک از اعیاد و جشن‌ها در روز شنبه قرار نمی‌گیرد.

شبات تنها روز هفته است که نام آن عددی نیست و مفهومی معنوی دارد.

این روز زمان خاصی برای استراحت و عبادت در نظر گرفته شده است.

یهودیان در این روز از انجام ۳۹ نوع کار ممنوعه خودداری می‌کنند.

روز شبات شامل مراسم و آیین‌های خاصی مانند روشن کردن شمع‌های شبات، خوردن نان شبات و نوشیدن شراب مقدس است.

این روز به عنوان «ملکه شبات» نیز شناخته می‌شود و زمان خاصی برای گردهمایی‌های خانوادگی و مطالعه متون مقدس است.

در باره‌ی روز شنبه (شبات) قبلاً در یادداشت جداگانه‌ای توضیح داده‌ایم. برای مطالعه به «اینجا» مراجعه کنید.

اندیشکده مطالعات یهود

««« پایان »»»

رنگ‌های به‌کار رفته در متن:

رنگ آبی ⇐ کلمات کلیدی.
رنگ بنفش ⇐ تیترهای اصلی.
رنگ نارنجی ⇐ تیترهای فرعی.
رنگ قرمز ⇐ لینک به خارج.
رنگ قهوه‌ای ⇐ نقل‌قول.

روزهای هفته ، روزهای هفته ، روزهای هفته

اندیشکده مطالعات یهود در پیام‌رسان‌ها:

… … …